Karpaty

Karpaty (51-54) (węg. Kárpátok; rum. Carpaţi; ukr. Карпати, czes. i słow. Karpaty) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy i Rumunii. Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m.

Zawartość 1 Nazwa 2 Geografia 3 Ludność 4 Podział Karpat 5 Ważniejsze przełęcze 6 Ważniejsze rzeki 7 Fauna 8 Flora 9 Przejścia Karpat 10 Źródła 11 Bibliografia

Nazwa

Nazwa Karpaty pochodzi najprawdopodobniej od nazwy dackiego plemiena Karpian, żyjących w pierwszym tysiącleciu naszej ery na terenie Karpat Wschodnich, wymienia ją Ptolemeusz w II wieku n.e. (w postaci Karpates Oros)^{potrzebne źródło}. Być może nazwa ta wywodzi się od indoeuropejskiego słowa korpata, które oznacza góra lub skała^{potrzebne źródło}. Inną hipotezą jest jej pochodzenie od przedindoeuropejskiego cara 'kamień'^[1]. W XIII- i XIV-wiecznych oficjalnych dokumentach węgierskich pojawia się pod nazwą Thorchal bądź Tarczal lub rzadziej jako Montes Nivium. W Polsce po raz pierwszy użył nazwy Karpaty Stanisław Staszic w XIX wieku w dziele O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski (1815).

Geografia

Karpaty wchodzą w skład alpejskiego systemu górskiego. Zajmują one powierzchnię 190 tys. km² i tym samym stanowią drugi po Alpach łańcuch górski Europy. W granicach Polski powierzchnia Karpat wynosi około 19 600 km², co stanowi około 6,3% powierzchni kraju.

Od Alp oddzielone są w okolicach Bratysławy doliną Dunaju. Stąd ciągną się blisko 1500-kilometrowym łukiem, który odgina się w kierunku północno-wschodnim, otaczając Kotlinę Panońską i Wyżynę Transylwańską. Od Gór Wschodnioserbskich oddzielone są ponownie doliną Dunaju (w okolicach rumuńskiego miasta Orşova) – odcinek ten nosi nazwę Żelaznych Wrót. Brama Morawska w Czechach oddziela Karpaty od Sudetów.

Szerokość łańcucha karpackiego jest zróżnicowana i wynosi od 100 do 500 km. Największa szerokość odpowiada najwyższym szczytom – Gerlachowi (2655 m n.p.m.) w Tatrach słowackich i Moldoveanu (2543 m n.p.m.) w Karpatach Południowych.

Karpaty nie stanowią jednego nieprzerwanego łańcucha górskiego, ale raczej składają się z wielu wyróżniających się pod względem geologicznym i orograficznym pasm górskich. Różnorodność krajobrazów jest porównywalna z Alpami. Jednocześnie góry te rzadko osiągają wysokości powyżej 2500 m n.p.m., dlatego nie można tu znaleźć tak wyraźnej polodowcowej rzeźby wysokogórskiej. W Karpatach nie zalega wieczny śnieg.

Łańcuch Karpat zajmuje odpowiednio:

1. na Słowacji 61% powierzchni kraju,
2. w Rumunii 48,8% powierzchni kraju,
3. w Czechach 16% powierzchni kraju,
4. na Węgrzech 9,7% powierzchni kraju,
5. w Polsce 6,2% powierzchni kraju,
6. na Ukrainie 3,6% powierzchni kraju,
7. w Austrii 0,6% powierzchni kraju.

Inaczej wygląda stosunek powierzchni ogólnej Karpat, mianowicie:

1. Karpaty rumuńskie zajmują 55,5% powierzchni ogólnej Karpat,
2. Karpaty słowackie zajmują 14,3% powierzchni ogólnej Karpat,
3. Karpaty ukraińskie zajmują 10,3% powierzchni ogólnej Karpat,
4. Karpaty polskie zajmują 9,3% powierzchni ogólnej Karpat,
5. Karpaty czeskie zajmują 6% powierzchni ogólnej Karpat,
6. Karpaty węgierskie zajmują 4,3% powierzchni ogólnej Karpat,
7. Karpaty austriackie zajmują 0,2% powierzchni ogólnej Karpat.

Ludność

Tereny Karpat zamieszkuje obecnie około 15,2 mln ludzi. Karpaty Południowe i Wschodnie są rzadziej zaludnione od Karpat Zachodnich, ale i tam miejscami występują duże skupiska ludności. U podnóży Karpat leżą miasta Bratysława, Budapeszt, Kraków, Lwów, Czerniowce, Bukareszt, Wiedeń i Belgrad.

Podział Karpat

W podstawowym podziale Karpat wyróżnia się następujące części:

• Karpaty Zachodnie
  • Zewnętrzne Karpaty Zachodnie
    • Karpaty Austriacko-Morawskie i Środkowomorawskie (oddzielone od siebie doliną Dyji, a od Bielaw doliną Morawy, które mogą być traktowane jako część Kotliny Panońskiej),
    • Pogórze Beskidzkie,
    • Bielawy,
    • Beskidy Zachodnie i Środkowe.
  • Centralne Karpaty Zachodnie
    • Małe Karpaty,
    • Łańcuch Małofatrzański, Wielkofatrzański, Tatrzański i Niżnotatrzański,
    • Dolina Środkowego Wagu,
    • Obniżenie Orawsko-Podhalańskie, Nitrzańsko-Turczańskie i Obniżenie Liptowsko-Spiskie.
  • Wewnętrzne Karpaty Zachodnie
    • Bruzda Hronu,
    • Łańcuch Rudaw Słowackich,
    • Kotlina Południowosłowacka i Koszycka,
    • Kras Słowacko-Węgierski,
    • Czerehat,
    • Góry Tokajsko-Slańskie,
    • Średniogórze Północnowęgierskie.
• Karpaty Wschodnie
  • Zewnętrzne Karpaty Wschodnie
    • Beskidy Wschodnie,
    • Karpaty Mołdawsko-Munteńskie,
    • Subkarpaty Wschodnie.
  • Wewnętrzne Karpaty Wschodnie
    • Karpaty Marmaroskie,
    • Kotlina Marmaroska,
    • Góry Rodniańskie,
    • Góry Bystrzyckie,
    • Łańcuch Wyhorlacko-Gutyński i Kelimeńsko-Hargicki,
    • Obniżenie Gheorgeńsko-Braszowskie.
• Karpaty Południowe
  • Grupa Fogaraska, Parîngu i Godeanu-Retezat,
  • Poiana Ruscă,
  • Góry Banackie,
  • Subkarpaty Południowe.
• Góry Zachodniorumuńskie
  • Masyw Biharu,
  • Góry Maruszy, Kereszu i Seş-Meseş.
• Wyżyna Transylwańska
  • Wyżyna Samoszu i Tyrnawska,
  • Równina Transylwańska,
  • Dolina Środkowej Maruszy,
  • Kotlina Fogaraska, Sibiu i Haţeg.

Ważniejsze przełęcze

Ważne przełęcze w Karpatach to m.in.:

• Przełęcz Dukielska
• Przełęcz Łupkowska
• Przełęcz Użocka
• Przełęcz Tatarska
• Przełęcz Otuz
• Predeal

Ważniejsze rzeki

Karpaty stanowią dział wodny między zlewiskiem Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Na terenie Karpat początek swój mają liczne rzeki, m.in.:

• Aluta
• Cisa (górny bieg)
• Dunajec
• Hornad
• Hron
• Marusza
• Prut (górny bieg)
• San
• Seret (górny bieg)
• Wag
• Wisła (potoki źródłowe i jej górny bieg)

Fauna

• świstak
• kozica górska
• wilk
• niedźwiedź brunatny
• jeleń szlachetny
• żbik
• puchacz
• puszczyk
• salamandra plamista

Flora

• trawa
• skrzyp polny

Przejścia Karpat

Ze względu na długość łańcucha i fakt, że leży on na obszarze kilku krajów, przejście całej jego długości jest trudne. Fakt, iż droga wzdłuż Karpat prowadzi grzbietami i dolinami wydłuża ją do ponad 2000 km. Od lat 60. XX wieku podejmowano jednak próby pokonania całego łańcucha w ciągu jednej wyprawy co ostatecznie udało się w roku 1980. Od tego czasu Łuk Karpat pokonało 6 wypraw:

1. Wyprawa studentów SKPB: Andrzej Wielocha (kierownik), Piotr Kurowski, Jerzy Montusiewicz, Zdzisław Pecul, Wiesław Tomaszewski, rok 1980. Pierwsze przejście Karpat.
2. Lubos Calpas, Pavel Mach, Svetozar Krno, 1984 rok. Pierwsza i jedyna odnotowana wyprawa słowacka.
3. Nicholas Crane i różni towarzysze, 1992. Crane pokonał Karpaty jako część podróży przez góry całej Europy, na trasie Przylądek Finisterre - Stambuł.
4. Paweł Kilen, Michał Kukuła, Michał Zieliński, rok 2002.
5. Łukasz Supergan, rok 2004. Pierwsze samotne przejście Karpat. [1]
6. Joanna Mikołajczak i Bartosz Malinowski, rok 2007.[2]

Źródła

Bibliografia

• Wojciech Juszczyk, Jan Swianiewicz, Andrzej Wielocha "Z historii SKPB 1957-1982" – SKPB, Warszawa 1982
• Jerzy Kondracki Karpaty, WSiP, Warszawa 1989
• Jerzy Kondracki Geografia regionalna Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998
• Andrzej Wielocha O nazwie "Karpaty", w: Płaj. Almanach karpacki, nr 28 (wiosna 2004), ISBN 1230-5898

Losowe 3 dowcipy

W środku nocy pielęgniarka w szpitalu budzi pacjenta. -Co się stało? Pyta zaspany chory. - Zapomniał pan wziąć tabletki na sen.
Kawały o lekarzach, służbie zdrowia i NFZ

pólka w kupie (p. dulka w kupie)
Śmieszne hasła - Zamień literę lub sylabę w wyrazach...

Na wsi panowała ciemnota, a także wójt.
Śmieszne teksty z zeszytów szkolnych

Wiadomości powiązane z Karpaty

Legnica: Kobieta trafiła do szpitala z robakami w ranach

77-letnią kobietę przywieziono do szpitala w Legnicy w stanie skrajnego wyniszczenia. "W ranach robaki" - napisał dyrektor w doniesieniu do prokuratury. Ta wszczęła w tej sprawie śledztwo.

Więcej: http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80273,561 9342,Trafila_do_szpitala_z_robakami_w_ranach.html? skad=rss.

Szydzą z alimentów: 'PiS to lukrowana Samoobrona'

- Rozkład PiS-u postępuje. PiS to coraz bardziej taka lukrowana Samoobrona - w tych ostrych słowach Stefan Niesiołowski podsumował w TVN24 spór Jarosława Kaczyńskiego z Ludwikiem Dornem wokół alimentów. W podobnym tonie wypowiadał się Jerzy Wenderlich. - Jarosław Kaczyński może niedługo będzie prowadził program w tv pt. "jak karmić dziecko piersią" - barwnie ironizował poseł SLD.

Więcej: http://politbiuro.pl/politbiuro/1,85402,5742688,Ni esiolowski__PiS_to_taka_lukrowana_Samoobrona.html? skad=rss.

CBOS: Tuskowi ufamy bardziej niż Wałęsie i Sikorskiemu

Premier Donald Tusk prowadzi w rankingu zaufania - wynika z sondażu CBOS. Najmniejszym zaufanie cieszy się prezes IPN Janusz Kutryka.

Więcej: http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80271,551 0545,CBOS__Tusk_liderem_rankingu_zaufania___przed_ Sikorskim.html?skad=rss.

Śledztwo ws. peronu we Włoszczowie umorzone

Badająca okoliczności budowy peronu we Włoszczowie (Świętokrzyskie) Prokuratura Okręgowa w Kielcach umorzyła śledztwo prowadzone pod kątem ewentualnego narażenia spółek kolejowych przez tę inwestycję na straty.

Więcej: http://wiadomosci.onet.pl/1805942,11,1,1,,item.htm l.

Prawnicze samorządy chcą spotkania z Tuskiem ws. reform

Prawnicze samorządy chcą spotkać się z premierem Donaldem Tuskiem i przedstawić mu "kluczowe problemy" związane z planowanymi zmianami systemu usług prawnych oraz reformą wymiaru sprawiedliwości.

Więcej: http://wiadomosci.onet.pl/1820538,11,1,1,,item.htm l.

Zamieszanie w komisji ws. Ziobry - "niech się nie chowa za koleżankami"

Sejmowej Komisji Regulaminowej i Spraw Poselskich nie udało się zająć wnioskiem o uchylenie immunitetu poselskiego Zbigniewowi Ziobrze (PiS). Na obrady w małej salce stawiło się około 100 posłów PiS; w atmosferze kłótni posłowie zastanawiali się, czy komisja może w ten sposób pracować.

Więcej: http://wiadomosci.onet.pl/1793411,11,1,1,,item.htm l.

Tusk: Ktoś myślał, że UE wypowie wojnę? Nierozsądne

Prezydent Lech Kaczyński powiedział po zakończeniu poniedziałkowego szczytu UE, że zawarty na spotkaniu kompromis ocenia na "ocenę dobrą". Premier Donald Tusk stwierdził, że szefom państw i rządów UE, udało się wypracować stanowisko "jednolite rozsądne i stanowcze". Tusk dodał w TVN 24, że jeśli ktoś oczekiwał, że dzisiaj UE wypowie Rosji wojnę, "był nierozsądny".

Więcej: http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80269,565 0311,Prezydent__Kompromis_zawarty_na_szczycie_na__ ocene.html?skad=rss.

Cichy układ Kaczyńskiego i Napieralskiego?: Prezydent nie da podwyżek prezesom

Prezydenckie weto oznacza, że nie będzie podwyżek dla prezesów spółek Skarbu Państwa. Ale cała sprawa ma drugie dno. Prawdopodobnie Lech Kaczyński zawarł cichą umowę z Grzegorzem Napieralskim, szefem SLD. To dlatego lewica pomaga utrzymać weto w sprawie ustawy medialnej, a w zamian za to prezydent zablokował właśnie przyjęcie ustawy kominowej, której nie popierał Sojusz.

Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article212846/Prez ydent_nie_da_podwyzek_prezesom.html#reqRss.

Premier u prezydenta - spotkanie zakończyło się fiaskiem?

Premier Donald Tusk opuścił Pałac Prezydencki po spotkaniu z prezydentem. Premier nie chciał rozmawiać z dziennikarzami. Natomiast w Pałacu Prezydenckim odbędzie się konferencja prasowa.

Więcej: http://wiadomosci.onet.pl/1843241,11,1,1,,item.htm l.

W nocy zmiana czasu na zimowy: śpimy o godzinę dłużej

Dzisiejszej nocy zmieniamy czas na zimowy. O godzinie 3.00 nad ranem cofamy wskazówki zegarów na godzinę 2.00, czyli śpimy dłużej. Do czasu letniego wrócimy w ostatnią niedzielę marca przyszłego roku.

Więcej: http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80273,584 8788,W_nocy_zmiana_czasu__cofamy_zegarki_o_godzine .html?skad=rss.



SN - sałatki do grilla - praca Wrocław - Vision - name dictionary - imprezy integracyjne
EL
GL binto - jaspi - Radziwiłł Mikołaj - Limo and Car services limousine services chicago 773-649-9630 - ortis - Polityka - jakistev - strony dla dzieci - metin - brento



Indeksy w USA spadły w przepaść. Czas na kolejną falę bankructw?
Kolejny dzień spadków na giełdzie w USA. Inwestorzy masowo pozbywają się akcji w obawie przed kolejną falą bankructw.
Spowolnienie straszy z danych GUS
W przemyśle produkcja już prawie nie rośnie. Jednak wina leży nie tylko po stronie kryzysu finansowego i mniejszych zamówień z eksportu - swoje dołożyła też wyjątkowo ciepła jesień. Wyniki firm są gorsze niż przed rokiem
Europa ratuje się przed recesją
Państwa strefy euro muszą odstawić na bok własną niechęć do wspierania gospodarek z publicznych pieniędzy, jeśli chcą myśleć o pokonaniu recesji. Inwestorzy wolą nie czekać na efekty i wyprzedają akcje.
Google zwija wirtualny świat
Internetowemu gigantowi nie udało się wejście w wirtualne światy - po zaledwie kilku miesiącach Google zamyka projekt „Lively”
Kolejna kara dla TP
Telekomunikacja Polska musi zapłacić 8 mln zł kary za niewywiązywanie się z obowiązków nałożonych przez UKE.
TV Puls zwalnia
Telewizja należąca do zakonu franciszkanów ogłosiła kolejną falę zwolnień. To skutek wycofania się ze stacji zagranicznego inwestora - News Corp.
Dostaniemy narzędzie do walki z koncernami
Polscy konsumenci dostaną narzędzie obrony przed koncernami - pozew zbiorowy. - Wielki kamień szybciej rozbije tafle lodu niż nawet sto małych kamieni - mówi ekspert
10 mld dolarów dla Islandii
W środę wieczorem pożyczkę dla ogarniętej kryzysem wyspy zatwierdził Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Islandia otrzyma w sumie międzynarodową pomoc wartą 10 mld dol. To mniej więcej połowa islandzkiego PKB z 2007 r.!
Strategia czy improwizacja?
Zmieniają się fakty i okoliczności, więc zmieniliśmy strategię - tak w amerykańskim Kongresie sekretarz skarbu Henry Paulson bronił realizacji planu ratowania rynków finansowych.
Nowa fala zwolnień w motoryzacji
Kolejna fala zwolnień i przymusowych przestojów w koncernach motoryzacyjnych. Pracę stracą tysiące pracowników koncernu Peugeot-Citroën, Mazdy i Mercedesa.
Rosjanie w czasie kryzysu gromadzą papier toaletowy
W czasie kryzysu Rosja nie zrezygnuje ze swoich strategicznych planów, a władze będą obniżać podatki, podnosić emerytury i dotować przemysł zbrojeniowy - zapowiedział wczoraj premier Rosji Władimir Putin.
Kiedy do euro
Rząd chce przyjąć euro w 2012 roku, ale jest otwarty na dalsze dyskusje o dacie. Przedstawiciele NBP też popierają plan rządu - wynika z wczorajszych wypowiedzi premiera Donalda Tuska.
By chciało się oszczędzać
Izba Zarządzających Funduszami i Aktywami chce zniesienia podatku Belki.
Puławskie Azoty i Bogdanka razem
Zakłady Azotowe „Puławy” i kopalnia węgla Bogdanka zawarły w czwartek porozumienie o wspólnym działaniu. Efekt? Wspólne inwestycje, w tym może nawet budowa elektrowni.
Kolej dla samorządów

Skręty i cygara wygrały w Sejmie
Nie będzie drastycznej podwyżki akcyzy na tytoń do skrętów - nie zgodził się na to PSL
Rosja żąda od Ukrainy 2,4 mld dol. za gaz
Szykuje się kryzys gazowy na Ukrainie. Gazprom ma odebrać od Ukrainy 2,4 mld dol. długów za gaz - żąda prezydent Rosji. Nie ma długów wobec Gazpromu - odpowiada Kijów.
Unia zmienia rolnictwo
Polscy rolnicy będą mogli produkować więcej mleka, a od 2015 roku - tyle ile będą chcieli.
Mieszkania popularne wchodzą na rynek
W Warszawie tanieją mieszkania, bo... deweloperzy budują mniej luksusowych, a więcej popularnych.
Spadki na zamknięciu europejskich giełd
Europejskie giełdy zakończyły czwartkową sesję na minusie, reagując na niepokoje inwestorów dotyczące perspektywy recesji i deflacji.

G:0,M:0,Y:0