Ten artykuł dotyczy jednej z izb parlamentu w Polsce. Sprawdź również: Sejm - inne określenia.

Ten artykuł jest częścią serii Polityka Polski
Prawo
Konstytucja Polskie prawo
Władza wykonawcza
Prezydent Lech Kaczyński Prezes Rady Ministrów Donald Tusk Rada Ministrów
Władza ustawodawcza
Sejm Senat Zgromadzenie Narodowe
Władza sądownicza
Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny Trybunał Stanu Naczelny Sąd Administracyjny
Samorząd terytorialny
Samorząd w Polsce Samorząd gminny Samorząd powiatowy Samorząd województwa
Kluby parlamentarne
PO PiS Lewica PSL
Wybory
Wybory w Polsce (od 1989): prezydenckie: 1990 1995 2000 2005 parlamentarne: 1989 1991 1993 1997 2001 2005 2007 samorządowe: 1990 1994 1998 2002 2006 europejskie: 2004 referenda: 1996 1997 2003

Sejm - od końca XIV w. najwyższy organ władzy ustawodawczej w Polsce.

W III Rzeczypospolitej Sejm stanowi pierwszą izbę polskiego parlamentu. Składa się on z 460 posłów, wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych, w głosowaniu tajnym (wybory pięcioprzymiotnikowe). Kadencja Sejmu, zgodnie z Konstytucją, trwa 4 lata; biegnie od dnia pierwszego posiedzenia nowo wybranego Sejmu i trwa do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji. Zakończenie kadencji może także nastąpić w wyniku jej skrócenia przez Prezydenta RP: obligatoryjnie, jeżeli procedura zasadnicza powoływania Rady Ministrów i obie procedury rezerwowe zakończą się fiaskiem, lub fakultatywnie, jeżeli Prezydent, w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia projektu ustawy budżetowej Sejmowi przez Radę Ministrów, nie otrzyma jej do podpisu (na wydanie postanowienia w tej sprawie przysługuje Głowie Państwa czas 14 dni).

Budynek Sejmu i inne gmachy parlamentu usytuowane są nad skarpą wiślaną w rejonie ulic Wiejskiej, Górnośląskiej i Maszyńskiego w Warszawie. Najważniejszymi pomieszczeniami w Sejmie są Sala Posiedzeń i Sala Kolumnowa. Cały kompleks został zbudowany między 1925 a 1928 rokiem. Wcześniej obradowano w przebudowanym budynku dawnej szkoły.

Obecny Sejm obraduje ciągle, jego obrady są jawne (transmitowane przez radio i telewizję). Do pomocy w jego działaniu powołana jest Kancelaria Sejmu.

Nota historyczna Sejmu

Nazwa "Sejm" oznacza w języku staropolskim zjazd ludności. Najwcześniejszy znany opis zawarty jest w Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum. Powstanie Sejmu poprzedzały zjazdy dzielnicowe i prowincjonalne. Kolebką polskiego parlamentaryzmu są Chęciny, do których przed bitwą pod Płowcami Władysław Łokietek zwołał ogólnopolski wiec (w dniach od 26 maja do 14 czerwca 1331 r.). Wydarzenie to uważane jest przez wielu historyków, począwszy od Jana Długosza, za początek przyszłych sejmów Rzeczypospolitej. W roku 1493 król Jan Olbracht zwołał sejm walny (wielki), czyli zjazd ogólnokrajowy, na którym wyłoniła się izba poselska – osobna izba sejmowa, będąca reprezentacją szlachty wybraną na sejmikach ziemskich. W okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej Sejm był przedstawicielem wyłącznie stanu szlacheckiego. Był on jednym z najważniejszych przywilejów szlacheckich, co miało swój wyraz w konstytucji Nihil novi z 1505 r., w której zapisano, że król nie może stanowić żadnych praw bez zgody posłów i senatorów.

Trzy stany reprezentowane w Sejmie to: posłowie, senatorowie i król. Początkowo prawo głosu mieli na nich król i senatorowie, szlachta jedynie przysłuchiwała się obradom i wyrażała aprobatę lub sprzeciw. Ustawy wówczas nazywano konstytucjami.

W kompetencjach Sejmu było: uchwalanie konstytucji (ustaw) w sprawach wydatków i dochodów państwa, wielkości podatków, liczebności wojska i podejmowanie decyzji o wojnie, przymierzach politycznych i sojuszach wojskowych. Sejm był zwoływany przez króla, a w okresie bezkrólewia (interregnum) przez prymasa-interrexa.

Sejmy były:

• zwyczajne, które zbierały się co 2 lata na okres 6 tygodni;
• nadzwyczajne, które mogły być zwołane w dowolnym terminie na okres 2 tygodni.

Do czasu zawarcia unii lubelskiej w 1569 i utworzenia wspólnego polsko-litewskiego sejmu jego sesje odbywały się w Piotrkowie, Krakowie, Bydgoszczy, Radomiu, Sandomierzu (sejmik generalny przy osobie króla), Lublinie, Parczewie i w Warszawie. Później w Warszawie, Toruniu i co trzecia sesja w Grodnie.^[1]

W XVII w. Rzeczpospolita przeżywała kryzys. Jednym z jego objawów, choć na pewno nie główną przyczyną, było częste zrywanie sejmu za pomocą liberum veto.

Próby zażegnania kryzysu podjął się Sejm Wielki z 1791 r., który uchwalił Konstytucję 3 Maja. Próba nie powiodła się, a wręcz przeciwnie – zakończyła się ostatecznym upadkiem Rzeczypospolitej.

W XIX w. pewną rolę odegrały Sejmy Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, Sejm Wielkiego Księstwa Poznańskiego i Sejm Krajowy w Galicji.

W 1918 przedstawiciele Polaków żyjących w Niemczech zebrali się na Polskim Sejmie Dzielnicowym w Poznaniu.

W okresie międzywojennym po odzyskaniu niepodległości przez Polskę zwołano jednoizbowy Sejm Ustawodawczy, którego zadaniem było uchwalenie tzw. Małej Konstytucji, która wprowadziła ustrój republikański i system rządów parlamentarnych.

Konstytucja marcowa z 1921 r. umocniła rolę Sejmu czyniąc z niego (obok Senatu) centralny organ w państwie (tzw. sejmokracja).

Po zamachu majowym, a w szczególności po wejściu w życie konstytucji kwietniowej rola parlamentu zmalała; zwierzchnia władza należała do Prezydenta. W czasie II wojny światowej władze RP na uchodźstwie powołały Radę Narodową Rzeczypospolitej Polskiej, która jako organ mianowany przez prezydenta RP z konieczności przejęła większość funkcji parlamentu. W czasie okupacji rolę tę w kraju pełniła Rada Jedności Narodowej.

Po wojnie, w znajdującej się pod kontrolą Związku Radzieckiego Polsce Ludowej powstał parlament jednoizbowy, o roli fasadowej wobec rządzącej PZPR.

W czerwcu 1989 odbyły się wybory do dwuizbowego Sejmu kontraktowego. Porozumienia Okrągłego Stołu zapewniły automatycznie większość kandydatom PZPR i jej koalicjantom (tylko wybory do Senatu nie miały tych ograniczeń). Następne wybory w latach 1991 i 1993 przeprowadzono już na podstawie demokratycznych ordynacji. Zgodnie z art. 95 Konstytucji, Sejm i Senat są organami państwa w zakresie władzy ustawodawczej.

Organy Sejmu

• Marszałek Sejmu
• Prezydium Sejmu
• Konwent Seniorów
• Komisje sejmowe

Kadencja Sejmu

Początek i długość kadencji

Kadencja Sejmu trwa 4 lata od dnia zebrania się nowo wybranego parlamentu do dnia poprzedzającego zebranie się następnego parlamentu.

Wybory zarządza Prezydent:

• W ciągu 30 dni przed zakończeniem kadencji ustępującego parlamentu (w normalnym trybie),
• W ciągu 45 dni po dniu ogłoszenia skrócenia kadencji parlamentu przez Prezydenta.

Pierwsze posiedzenie parlamentu zwołuje Prezydent:

• W 30 dni od daty wyborów (w normalnym trybie),
• W 15 dni od daty wyborów (w przypadku skrócenia kadencji parlamentu).

Zakończenie kadencji Sejmu

• w sposób zwyczajny - upływ kadencji (4 lata),
• w sposób nadzwyczajny - przed upływem kadencji:
  • na skutek uchwały Sejmu o skróceniu kadencji parlamentu podjętej przez 2/3 ustawowej liczby posłów przy quorum 1/2,
  • na skutek skrócenia kadencji parlamentu przez Prezydenta (obowiązkowo musi przed dokonaniem tej czynności zapoznać się z opinią Marszałków Sejmu i Senatu; nadto Prezydent nie może dokonać skrócenia kadencji w czasie stanu nadzwyczajnego):
    • fakultatywnie - w sytuacji, kiedy w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia projektu ustawy budżetowej Sejmowi]] przez Radę Ministrów nie zostanie ona przedstawiona Prezydentowi do podpisu (Prezydent ma 14 dni na zdecydowanie o skróceniu kadencji parlamentu),

• • • obligatoryjnie - jeśli procedura zasadnicza i obie procedury powoływania [[Rada Ministrów|Rady Ministrów| zakończą się fiaskiem,

Funkcje i uprawnienia Sejmu

Kompleks budynków sejmowych w Warszawie przy ul. Wiejskiej
A - sala posiedzeń Senatu RP,
B - budynek administracyjny,
C, D - budynek główny Sejmu RP,
E, F - (Nowy) Dom Poselski,
G - budynek Komisji Sejmowych,
H - budynek administracyjny, biuro przepustek, księgarnia,
I - sala posiedzeń Sejmu RP,
J - budynek administracyjny,
K - budynek administracyjny (Stary Dom Poselski), sekretariaty Komisji Sejmowych, Biblioteka Sejmowa,
L, Ł - budynki administracyjne

Funkcja ustrojotwórcza i ustawodawcza

• ustanawianie ustroju państwa
• stanowienie prawa przez uchwalanie ustaw (w tym budżetu państwa) i uchwał
• określanie podstawowych kierunków działalności państwa

Funkcja kreacyjna

• powoływanie na stanowiska i zatwierdzanie składu rządu
• w szczególnym wypadku – prawo do samodzielnego powołania rządu (w przypadku uchwalenia wotum nieufności)
• wybór i powoływanie na stanowiska:
  • zastępcy przewodniczącego i członków Trybunału Stanu
  • sędziów Trybunału Konstytucyjnego
  • członków Krajowej Rady Sądownictwa (spośród posłów)
  • członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Rady Polityki Pieniężnej
  • Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka
  • prezesa Najwyższej Izby Kontroli
  • prezesa Narodowego Banku Polskiego na wniosek Prezydenta RP
  • Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych
  • prezesa Instytutu Pamięci Narodowej na wniosek Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
  • członków kolegium Instytutu Pamięci Narodowej
• powoływanie osób na niektóre inne stanowiska państwowe przez Marszałka Sejmu w porozumieniu z odpowiednimi organami (zobacz: Marszałek Sejmu)

Funkcja kontrolna

• wotum nieufności wobec rządu lub konkretnego ministra
• absolutorium budżetowe
• zapytanie poselskie i interpelacje skierowane do członków rządu, prezesa NIK lub NBP (osoby, do których skierowane są zapytania i interpelacje mają 21 dni na odpowiedź)
• kontrola nad działalnością samorządu terytorialnego (art. 171 konstytucji):

- kontrola pośrednia - wykonywanie nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego przez Prezesa Rady Ministrów, - kontrola bezpośrednia, gdy na wniosek Prezesa Rady Ministrów Sejm ocenia, czy organ stanowiący samorządu terytorialnego "rażąco narusza Konstytucję lub ustawy".

Kadencje Sejmu i Senatu w II Rzeczypospolitej

Kadencje Sejmu w PRL

Po zmianie Konstytucji PRL z 1952 w kwietniu 1989 przywrócono istnienie Senatu jako izby wyższej polskiego parlamentu.

Kadencje Sejmu i Senatu w III Rzeczypospolitej

Galeria zdjęć

Współczesny budynek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Wcześniejsza siedziba Sejmu

Sala obrad Sejmu, w oddali widoczny krzyż sejmowy

Sala obrad poza posiedzeniem

Sprawdź również

Dodatkowe informacje w siostrzanych projektach:

Definicja słownikowa w Wikisłowniku
Grafiki i media na Wikimedia Commons

• Prezydium Sejmu
• Prezydium Senatu
• Marszałek Sejmu – lista Marszałków Sejmu
• Senat - Lista Marszałków Senatu
• Wicemarszałek Sejmu - lista Wicemarszałków Sejmu
• Wicemarszałek Senatu - lista Wicemarszałków Senatu
• Sejmy rozbiorowe
• Sala Posiedzeń w Sejmie
• Sala Kolumnowa w Sejmie
• Kryzys sejmowy w Polsce, 2006
• Sejm Dzieci i Młodzieży
• Posłowie na Sejm w II RP

Źródła

1. ↑ Władysław Konopczyński Chronologia sejmów polskich 1493-1793, passim
2. ↑ przepisy ustrojowe nie przewidywały istnienia Senatu w latach 1918-1922
3. ↑ 2 XI 1939 Sejm i Senat zostały rozwiązane przez Prezydenta RP, który 1 XII 1939 zarządził wybory na 60 dni po zakończeniu wojny
4. ↑ Uchwała Rady Państwa z 13 XI 1952
5. ↑ kadencja Sejmu i Senatu trwa 4 lata i upływa w przeddzień zebrania się nowo wybranego Sejmu; zgodnie z art. 98 ust. 2 Konstytucji Prezydent RP w okresie do 7 sierpnia 2011 wyznaczy datę wyborów przypadającą na dzień do 5 października 2011

Linki zewnętrzne

• Strona internetowa Sejmu RP
• Regulamin Sejmu RP

p • d • e

Parlamenty państw Europy

Albania • Andora • Austria • Belgia • Białoruś • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Kazachstan • Kosowo† • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Węgry • Wielka Brytania • Włochy

Terytoria zależne: Gibraltar • Guernsey • Jersey • Wyspa Man • Wyspy Owcze

Terytoria autonomiczne (stanowią integralną część państw): Azory (Portugalia) • Baszkiria (Rosja) • Gagauzja (Mołdawia) • Irlandia Północna (Wielka Brytania) • Kałmucja (Rosja) • Karelia (Rosja) • Krym (Ukraina) • Szkocja (Wielka Brytania) • Walia (Wielka Brytania) • Wojwodina (Serbia) • Wyspy Alandzkie (Finlandia)

Państwo nieuznawane na arenie międzynarodowej: Naddniestrze (Mołdawia) •

† Republika Kosowa jest obecnie nieuznana m.in. przez Serbię. Uznana jest przez 38 państw. (stan z 17 kwietnia 2008)

 

Współrzędne: 52°13'31" N 21°1'41" E52.2252778 21.0280556 (Sejm Rzeczypospolitej Polskiej)

Źródła

• Paweł Sarnecki (red.), Prawo Konstytucyjne RP, Warszawa 2005 (wyd. 6)
• Leszek Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne, Warszawa 2004 (wyd. 8)

Losowe 3 dowcipy

Wiadomości powiązane z

Nie cichnie burza po ujawnieniu relacji z tajnej rozmowy prezydenta Lecha Kaczyńskiego i szefa polskiej dyplomacji Radosława Sikorskiego. Teraz oliwy do ognia dolewa prezes PiS. "To Sikorski dał przeciek z tajnej rozmowy. Zrobił to w zemściequot; - oświadczył Jarosław Kaczyński.

Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article211079/Kacz ynski_Sikorski_z_zemsty_ujawnil_rozmowe.html#reqRs s.

Zabrakło dobrej woli: Znak pokoju nie połączył Kaczyńskiego i Wałęsy

Podczas przekazywania znaku pokoju podczas mszy za duszę profesora Bronisława Geremka, prezydent Lech Kaczyński podał rękę stojącym za nim byłym prezydentom Ryszardowi Kaczorowskiemu i Aleksandrowi Kwaśniewskiemu. Ominął jednak Lecha Wałęsę - zauważył onet.pl.

Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article211054/Znak _pokoju_nie_polaczyl_Kaczynskiego_i_Walesy.html#re qRss.

Po spotkaniu Sikorski-Fried: Bliżej do tarczy antyrakietowej w Polsce?

To miała być niezwykle ważna rozmowa na temat warunków, na jakich Amerykanie mogliby w Polsce zainstalować swoją tarczę antyrakietową. Jednak szef polskiej dyplomacji po spotkaniu z Danielem Friedem był lakoniczny. "Mamy kolejne zbliżenie" - tylko tyle zdradził.

Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article211012/Bliz ej_do_tarczy_antyrakietowej_w_Polsce_.html#reqRss.

Tak platforma chce odpolitycznić prokuraturę:: Supersędzia będzie kontrolował prokuratorów

Czterystu supersędziów będzie kontrolować każdy krok prokuratorów - oto pomysł Platformy Obywatelskiej na reformę wymiaru sprawiedliwości, do jakiego dotarł dziennik "Polska". Zakłada on, że niezależny i trudny do usunięcia sędzia urzędujący w prokuraturze będzie czuwał, by prokuratorzy nie ulegali politycznym naciskom.

Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article210923/Supe rsedzia_bedzie_kontrolowal_prokuratorow.html#reqRs s.

Prokurator nagle... idzie na urlop: Zmiana śledczego w sprawie Karnowskiego

Aferą z prezydentem Sopotu zajmie się inny, niż dotychczas, prokurator. Podobno zmiana jest chwilowa, bo jest sezon urlopowy i śledczy zajmujący się sprawą Jacka Karnowskiego (PO) jedzie na wakacje - pisze dziennik "Polska". Ale nieoficjalnie mówi się, że ten prokurator miał zbyt małe doświadczenie.

Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article210884/Zmia na_sledczego_w_sprawie_Karnowskiego.html#reqRss.

Amerykański polityk dementuje plotki: Asmus: Nie jestem krewnym żony Sikorskiego

Żona ministra Radosława Sikorskiego nie jest stryjeczną siostrą ani w ogóle krewną Rona Asmusa. O domniemanych rodzinnych związkach polskiego ministra z amerykańskim politykiem, o którego Sikorskiego wypytywał prezydent, napisał "Nasz Dziennik". Ale Asmus zaprzecza. "Jestem tylko przyjacielem rodziny ministra" - ucina wszelkie spekulacje w rozmowie z dziennikiem.pl.

Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article210885/Asmu s_Nie_jestem_krewnym_zony_Sikorskiego.html#reqRss.

Dni Waszczykowskiego policzone: Sikorski zwolni negocjatora tarczy

Ostatni wiceminister w MSZ z czasów rządu PiS straci stanowisko. Co ważniejsze, Witold Waszczykowski od wielu miesięcy negocjował umieszczenie w Polsce tarczy antyrakietowej. Był jej zwolennikiem. I przez to naraził się ministrowi Radosławowi Sikorskiemu.

Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article210880/Siko rski_zwolni_negocjatora_tarczy.html#reqRss.

Były prezydent odpowiada posłance: Wałęsa przeprasza za Szczypińską

Przepraszam, że miałem w "Solidarności" takich działaczy jak Jolanta Szczypińska. Jej zasługi w walce o wolność ograniczyły się do siedzenia cicho jak myszka pod miotłą - mówi "Faktowi" były prezydent Lech Wałęsa. To reakcja na oświadczenie posłanki PiS, która jako była opozycjonistka skrytykowała legendę "Solidarności".

Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article210709/Wale sa_przeprasza_za_Szczypinska.html#reqRss.

W Sejmie będą dyskutować:: PiS o drożyźnie, a PO o dotacjach dla partii

Platforma Obywatelska w pośpiechu powraca do swojego sztandarowego pomysłu zakazu finansowania partii politycznych z budżetu państwa. Ostro sprzeciwia się temu koalicyjne PSL. Jak dowiedział się DZIENNIK, premier Donald Tusk zażądał, by odpowiedni projekt ustawy trafił pod obrady Sejmu jeszcze w tym tygodniu. "To temat zastępczy" - grzmi opozycja, która chce w tym czasie rozmawiać o drożyźnie.

Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article210836/PiS_ o_drozyznie_a_PO_o_dotacjach_dla_partii.html#reqRs s.

Politycy wracają do negocjacji: USA gotowe na ustępstwa w sprawie tarczy

Ten tydzień może być przełomowy dla tarczy antyrakietowej w Polsce. Według informacji DZIENNIKA, Stany Zjednoczone są bliskie spełnienia naszych dwóch głównych postulatów: umieszczenia na stałe w Polsce Patriotów oraz politycznych gwarancji bezpieczeństwa. Dziś z szefem MSZ Radosławem Sikorskim spotka się Daniel Fried, a w środę negocjator Stephen Mull przedstawi propozycje dotyczące modernizacji armii.

Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article210838/USA_ gotowe_na_ustepstwa_w_sprawie_tarczy.html#reqRss.



G:5,M:5,Y:11